ΘΕΩΡΙΑ
1. Εισαγωγή στη Συστηματική Βοτανική (αντικείμενο, σκοποί, μεθοδολογία).
2. Φυλογενετική Συστηματική.
2.1 Ανάλυση των χαρακτήρων.
2.2 Κατασκευή κλαδογράμματος.
2.3 Ανάλυση κλαδογράμματος.
3. Εξέλιξη και ποικιλότητα των πράσινων και των χερσαίων φυτών.
3.1 Τα πράσινα φυτά.
3.2 Εμβρυόφυτα – Χερσαία φυτά.
3.3 Ποικιλότητα των μη αγγειωδών χερσαίων φυτών (Ηπατικά, Φυλλόβρυα, Ανθοκερωτά).
4. Εξέλιξη, ποικιλότητα, χαρακτηριστικά και ταξινόμηση των αγγειωδών φυτών που δεν παράγουν σπέρματα.
4.1 Απομορφίες των αγγειωδών φυτών.
4.2 Ποικιλότητα των αγγειωδών φυτών που δεν παράγουν σπέρματα (Λυκόφυτα, Ευφυλλόφυτα, Πτέριδες).
5. Εξέλιξη και ποικιλότητα των ξυλωδών φυτών και των σπερματοφύτων.
5.1 Λιγνόφυτα – Ξυλώδη φυτά.
5.2 Απομορφίες των σπερματοφύτων (εξέλιξη των σπερμάτων, σταγονίδιο επικονίασης, γυρεόκοκκοι, γυρεοσωλήνας, ανάπτυξη σπερματικής βλάστης και σπέρματος, προσαρμογές των σπερμάτων, ευστήλη).
5.3 Ποικιλότητα των γυμνοσπέρμων (Κυκαδόφυτα, Γκινγκόφυτα, Κωνοφόρα, Γνετικά).
6. Εξέλιξη των ανθοφόρων φυτών.
6.1 Απομορφίες αγγειοσπέρμων (άνθος, στήμονες, εκφυλισμένο αρσενικό γαμετόφυτο, καρπόφυλλο, δύο χιτώνες, εκφυλισμένο θηλυκό γαμετόφυτο, σχηματισμός του ενδοσπερμίου, στοιχεία του ηθμώδους σωλήνα, αγγεία).
6.2 Η προέλευση των αγγειοσπέρμων.
7. Ποικιλότητα και ταξινόμηση των ανθοφόρων φυτών: Amborellales, Nymphaeales, Austrobaileyales, Μαγνολιίδες, Ceratophyllales και Μονοκοτυλήδονα.
8. Ποικιλότητα και ταξινόμηση των ανθοφόρων φυτών: Ευδικοτυλήδονα (Ranunculales, Proteales, Saxifragales, Vitales, Caryophyllales, Ροζίδες, Φαβίδες, Μαλβίδες, Λαμιίδες, Καμπανουλίδες.
9. Μορφολογία των φυτών.
9.1 Φυτικά όργανα.
9.2 Ρίζες.
9.3 Στελέχη και βλαστοί.
9.4 Φύλλα.
9.5 Άνθη.
9.6 Περιάνθιο.
9.7 Ανδρείο.
9.8 Γυναικείο, καρπόφυλλο και ύπερος.
9.9 Ταξιανθίες.
9.10 Καρποί.
10. Αναπαραγωγική βιολογία των φυτών.
10.1 Εγγενής αναπαραγωγή.
10.2 Αγενής αναπαραγωγή.
10.3 Υβριδισμός, παρεμβολή και πολυπλοειδία.
10.4 Έλεγχος του μηχανισμού αναπαραγωγής.
11. Προσδιορισμός των φυτών.
Μέθοδοι προσδιορισμού των φυτών.
12. Ονοματολογία των φυτών.
12.1 Αρχές της βοτανικής ονοματολογίας.
12.2 Βοτανικά ονόματα.
13. Συλλογή φυτών και τεκμηρίωση.
13.1 Συλλογές πεδίου.
13.2 Προετοιμασία φυτικών δειγμάτων.
13.3 Τεκμηρίωση φυτικών συλλογών.
13.4 Ζωντανές συλλογές.
14. Ερμπάρια και πληροφοριακά συστήματα δεδομένων.
14.1 Δείγματα ερμπαρίου.
14.2 Λειτουργίες ερμπαρίου.
14.3 Πληροφοριακά συστήματα δεδομένων.
14.4 Χλωρίδες και μονογραφίες.
ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ
Οι εργαστηριακές ασκήσεις του μαθήματος περιλαμβάνουν:
1. Προσδιορισμό φυτικών δειγμάτων σημαντικών οικογενειών της Ελληνικής χλωρίδας (Apiaceae, Asteraceae, Brassicaceae, Caryophyllaceae, Fabaceae, Lamiaceae, Liliaceae, Malvaceae, Poaceae, Rosaceae, Scrophulariaceae, Solanaceae, κλπ.) με τη χρήση κλειδών,
2. Συλλογή φυτικών δειγμάτων, επεξεργασία και προσδιορισμός τους, δημιουργία φυτολογίου.
Μετά την επιτυχή ολοκλήρωση του μαθήματος (θεωρία και εργαστήριο), οι φοιτητές στους οποίους διδάσκεται (Τμήμα Επιστήμης Φυτικής Παραγωγής) θα πρέπει να είναι σε θέση (περιγραφικός δείκτης 6 του Ευρωπαϊκού Πλαισίου Προσόντων) να:
- Έχουν κατανοήσει τις αρχές, τη μεθοδολογία και τις εφαρμογές των φυλογενετικών αναλύσεων.
- Γνωρίζουν βασικά στοιχεία της εξέλιξης και της ποικιλότητας των πράσινων χερσαίων φυτών που δε φέρουν αγγεία (Ηπατικά, Βρύα, Ανθοκερωτά).
- Γνωρίζουν βασικά στοιχεία της εξέλιξης και της ποικιλότητας των Πτεριδοφύτων.
- Γνωρίζουν βασικά στοιχεία της εξέλιξης και της ποικιλότητας των ξυλωδών φυτών και των Γυμνοσπέρμων.
- Έχουν κατανοήσει τις κύριες απομορφίες στην εξέλιξη των ανθοφόρων φυτών.
- Γνωρίζουν την ποικιλότητα και την ταξινόμηση εντός των κύριων ομάδων των ανθοφόρων φυτών (Μαγνολιίδες, Μονοκοτυλήδονα, Ευδικοτυλήδονα).
- Γνωρίζουν τα μορφολογικά χαρακτηριστικά, τα κύρια γένη και σημαντικά καλλιεργούμενα είδη σημαντικών οικογενειών των ανθοφόρων φυτών (Liliaceae, Amaryllidaceae, Iridaceae, Orchidaceae, Poaceae, Papaveraceae, Ranunculaceae, Platanaceae, Crassulaceae, Vitaceae, Amaranthaceae, Caryophyllaceae, Violaceae, Fabaceae, Rosaceae, Moraceae, Urticaceae, Cucurbitaceae, Betulaceae, Fagaceae, Brassicaceae, Anacardiaceae, Boraginaceae, Lamiaceae, Solanaceae, Apiaceae, Asteraceae, κ.ά.).
- Έχουν κατανοήσει τη δομή του φυτικού σώματος και να έχουν εξοικειωθεί με την ορολογία περιγραφής της μορφολογικής ποικιλότητας των φυτικών οργάνων (ρίζα, στέλεχος, φύλλα, ταξιανθίες, άνθη, καρπούς, σπέρματα).
- Γνωρίζουν βασικά στοιχεία των μηχανισμών και των διαδικασιών της εγγενούς και της αγενούς αναπαραγωγής των φυτών (αναπαραγωγική βιολογία).
- Έχουν τη δυνατότητα να συλλέγουν φυτικά δείγματα, να τα επεξεργάζονται, να τα προσδιορίζουν με τη χρήση ταξινομικών κλειδών και να τεκμηριώνουν τις φυτικές συλλογές.
- Γνωρίζουν τις αρχές της ονοματολογίας των φυτικών οργανισμών.
- Γνωρίζουν τις λειτουργίες ενός ερμπαρίου, τον χειρισμό δειγμάτων ερμπαρίου, και την αξιοποίηση πληροφοριακών συστημάτων δεδομένων φυτικών δειγμάτων.
1. Συστηματική των Φυτών. Michael G. Simpson, Εκδόσεις Utopia, Αθήνα 2017.
2. Συστηματική των Φυτών, Φυλογενετική Προσέγγιση, Judd, W.S. et al., Broken Hill Publishers Ltd., Λευκωσία 2020.
3. Κλείδες προσδιορισμού Σπερματοφύτων, Παναγιώτης Τρίγκας, Εργαστηριακές Σημειώσεις, Αθήνα 2012.
Επίκουρη Καθηγήτρια Συστηματικής Βοτανικής Ερευνητικά ενδιαφέροντα:
